Podłęże

Osiedle Podłęże, Pszczelnik, Azot

► Prastara i nowsza historia:

♦ Podłęże – nazwa o charakterze topograficznym, wywodząca się od słowa „łęg”. Według Słownika języka polskiego PWN termin ten oznacza albo podmokłą łąkę (często porośniętą krzewami lub wikliną), albo las liściasty o gęstym poszyciu. W przypadku tej dzielnicy oba znaczenia znajdują uzasadnienie w warunkach naturalnych.
♦ Wzmianki o osadzie pochodzą z 1783 roku; odnotowano wtedy, że była ona oddalona o 3/4 mili od kościoła parafialnego. Są to zapewne okolice dzisiejszego Wysokiego Brzegu. Informacje o Podłężu jako osadzie i folwarku pojawiają się również w licznych inwentarzach i lustracjach klucza sławkowskiego z XVIII wieku.
♦ Współczesne osiedle przejęło swoją nazwę od tutejszego lasu „Podłęże”, który rozpościera się od obecnego osiedla Podłęże aż po wspomnianą zachodnią rubież Jaworzna – Wysoki Brzeg. Co ciekawe, pierwotne plany zakładały dla osiedla inną nazwę, jednak ostatecznie zdecydowano się na nawiązanie do tradycji historycznej.
♦ 14 grudnia 1978 r. odbyło się uroczyste wmurowanie aktu erekcyjnego pod nowe osiedle mieszkaniowe. Osiedle otrzymało nazwę Zjednoczenia Polskiego Ruchu Robotniczego. Nazwa nigdy się nie przyjęła i do dziś funkcjonuje nazwa Osiedle Podłęże lub po prostu Podłęże. Była to największa inwestycja lat 80. XX w. w Jaworznie. Teren nadawał się tylko pod budownictwo. Cały obszar rozciąga się między Pechnikiem a Kolonią Artur. Już w 1982 r. oddano do użytku dziesiątki jasnych i kolorowych bloków. Klucze do ostatnich nowo wybudowanych mieszkań na osiedlu zostały oddane w kwietniu 1992 r.
♦ 23 maja 1998 r. Prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski i Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma odsłonili pomnik ofiar obozu w Jaworznie z lat 1945–1956. W tym stalinowskim obozie więziono m.in. ok. 4 tys. Ukraińców – obywateli polskich, posądzonych o współpracę z Ukraińską Powstańczą Armią. „Nie wolno usprawiedliwiać stalinizmu, jego zbrodni, nieprawości i przestępstw. Ludzie odpowiedzialni za istnienie tego obozu, za to wszystko, co się tutaj działo, winni są przed Polską i przed historią” – powiedział polski prezydent. Pomnik znajduje się w lesie „Podłęże”, między Osiedlem Podłęże a Osiedlem Stałym, wzdłuż ścieżki rowerowej.
♦ Osiedle Pszczelnik stanowi część tzw. Śródmieścia, choć obecnie często utożsamiane jest z Podłężem, pełniąc rolę jego „zielonych płuc”. Pierwotnie nazwa odnosiła się do niewielkiego lasku, którego północno-zachodnim skrajem prowadził ślad obecnej ulicy o tej samej nazwie – Pszczelnik. Być może lasek nazwę zyskał w przeszłości od licznych barci pszczelich, ale niewykluczone, że nazwę zawdzięcza występującej tam jeszcze do lat pięćdziesiątych XX w. roślinie o nazwie pszczelnik.
♦ Osiedle Azot zostało wybudowane przez Zakłady Chemiczne „Azot” w obrębie dzielnicy Pszczelnik. Początkowo godziwe warunki życia znalazło tu 88 rodzin pracowników zakładu. W ramach inwestycji oddano do użytku dwa tzw. bloki awaryjne dla 90 rodzin, co pozwoliło na likwidację prymitywnych baraków mieszkalnych wzniesionych tuż po wojnie. Przy wsparciu zakładu na Pszczelniku powstały także 43 domy jednorodzinne, a w 1965 roku otwarto nowe przedszkole, co było kluczowe dla zatrudnionych w zakładach kobiet.
Rozbudowa zakładu w 1960 roku wymusiła likwidację stadionu „Azotanii”, który od lat 30. XX wieku znajdował się tuż za bramą „Azotki”. Nowy obiekt sportowy wybudowano przy obecnej ulicy Moniuszki na Pszczelniku – dziś pełni on funkcję stadionu miejskiego MCKiS.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Parafia pw. św. Barbary na Podłężu. Historia powstania świątyni rozpoczęła się 11 grudnia 1982 roku, kiedy parafia otrzymała zgodę na budowę punktu katechetycznego. W czerwcu 1983 roku kardynał Franciszek Macharski poświęcił plac pod budowę, a już we wrześniu biskup Stanisław Smoleński odprawił tam pierwszą Mszę św. i poświęcił kaplicę. Ośrodek duszpasterski erygowano 6 listopada 1983 roku. W początkowym budynku mieściły się dwie salki katechetyczne, kuchnia z jadalnią, kancelaria oraz mieszkanie proboszcza.
Przełomowym momentem był 11 marca 1985 roku, kiedy papież Jan Paweł II poświęcił w Rzymie kamień węgielny pod budowę kościoła. Prace budowlane ruszyły w czerwcu tego samego roku, a 10 sierpnia pierwszym proboszczem wspólnoty został mianowany ks. Stanisław Pyla. W tym samym czasie do parafii przybyły Siostry Służebniczki NMP ze Starej Wsi, które objęły opiekę nad zakrystią, katechezą oraz oprawą muzyczną liturgii.
16 listopada 1986 roku kardynał Macharski dokonał uroczystego wmurowania kamienia węgielnego. Od pasterki w 1990 roku w murach kościoła regularnie odprawiane są niedzielne Msze św. W 1996 roku biskup Piotr Skucha poświęcił mury świątyni, a po 15 latach budowy, 5 kwietnia 2000 roku, biskup Adam Śmigielski SDB dokonał uroczystej konsekracji kościoła.
Głównym projektantem obiektów sakralnych był mgr inż. arch. Janusz Gawor z Krakowa. Budowa była ogromnym wyzwaniem inżynieryjnym – w konstrukcję kościoła i plebanii wbudowano około 1000 ton stali. Wynikało to z faktu, że świątynia powstała na terenach szkód górniczych III kategorii. Mimo ekstremalnie trudnych warunków budowlanych obiekt został w odpowiedni sposób zabezpieczony przed ruchami podłoża.
♦ Cmentarz żydowski przy al. Józefa Piłsudskiego, założony w drugiej połowie XIX wieku. Najstarszy znany nagrobek pochodzi z 1884 roku;
♦ Skatepark, al. Józefa Piłsudskiego;
♦ Pomnik przyrody – lipa drobnolistna, ul. Wilcza 1;
♦ Pomnik ofiar terroru komunistycznego, upamiętnia osoby więzione i zamordowane w Centralnym Obozie Pracy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Jaworznie w latach 1945–1952. Monument znajduje się w lesie, przy ścieżce rowerowej łączącej osiedla Podłęże i Stałe;
♦ Pomnik ku czci Jana Martyniaka, żołnierza GL, poległego 10 czerwca 1943 roku podczas uwalniania z obozu 5 lotników angielskich. Pomnik znajduje się w miejscu jego śmierci, ul. Ławczana;
♦ Budynek transformatorowni kopalni „Leopold”, powstały w 1917 roku, ma interesującą architekturę, ul. Piekarska;
♦ Stadion i korty MCKiS „Azotania”, ul. Moniuszki 95;
♦ Nadleśnictwo Chrzanów, Leśniczówka Podłęże, ul. Moniuszki 101;
♦ Aleja drzew: sześć dębów szypułkowych, dwa jesiony, ul. Moniuszki;
♦ Pasieka przy ul. Prusa;
♦ Postmodernistyczne bloki budowane dla pracowników zakładów „Azot”;
♦ Księża Górka – to miejsce na Pszczelniku, gdzie w XVIII w. była mała kopalnia – pochylnia. Należała do hrabiny Przyrębskiej. Owe pola przejęła plebania, ludzie wyrównali doły i w 1900 r. tereny te zaczęto zabudowywać. Obecnie jest to teren i okolice szkoły na Pszczelniku.

bibliografia