Lata 1918-1939

Jaworzno - historia w ździebełku :

Do 1795 * 1796-1900 * 1901-1917 * 1918-1939 1939-1945 * 1945-1989

1918, 28 maja – Uzyskanie statutu Towarzystwa Akcyjnego "Azot" w Borach kończy działalność Komitetu Założycielskiego. 26 czerwca tegoż roku powołano władze spółki S.A. "Azot". W latach 1916–21 fabryką kierował Ignacy Mościcki, późniejszy Prezydent Polski 1926–1939.
1918 – Powstał najstarszy klub sportowy w Jaworznie – Victoria. Jej założycielem i działaczem był Emil Dawidowicz.
1918, 25 lipca – Mikołaj i Stefan Fargo z Budapesztu i Moes Griffel ze Lwowa utworzyli w Dąbrowie spółkę z o.o. o nazwie Krajowa Huta Szkła "Jaworzno" z siedzibą w Jaworznie (kontynuacja tradycji sprzed I wojny światowej). Kapitał spółki ustalono na 400 000 koron.
1919 – Siłami mieszkańców Długoszyna wybudowano kaplicę w tutejszej wsi.
1920 – Powstała kopalnia "Jan Kanty".
1920, 23 grudnia – Byczyna zostaje samodzielną gminą w powiecie chrzanowskim, województwa krakowskiego.
1921 – Elektrownia Jaworzno wzbogaciła się o nowy kocioł o powierzchni 500 m2, moc wzrosła wówczas do 7620 W a wydajność kotłowni osiągnęła 63,8 t. pary na godzinę. Spaliny ze wszystkich 9 kotłów emitowane były przez komin o wysokości 75 m. Pierwszy generator prądu stałego na Rudolfie uległ likwidacji.
1921 – Powstało konsorcjum Jaworznickie Komunalne Kopalnie Węgla SA. W skład konsorcjum wchodziły kopalnie: "Fryderyk August" – po odzyskaniu niepodległości przemianowana na "Józef Piłsudski", "Jacek Rudolf" (Tadeusz Kościuszko) oraz "Jan Kanty".
1921 – JKKWK rozpoczęła budowę w Jaworznie kopalni rudy cynkowo–ołowiawej. W roku 1927 wybudowano płuczkę rudy ołowianej i cynkowej. W tym czasie wydobywano 2000– 3000 kg rudy ołowiu dziennie.
1921 – Przy ulicy Jagielońkiej 346 Alojzy Brożek i M. Sendera otwierają niewielki zakład drukarski o nazwie "Polska Drukarnia Przemysłowa". W 1922 udziały M. Sendera wykupił krakowski drukarz Leonspielvogel. Spółka ta nie przetrwała zbyt długo i do 1936 r. była prowadzona jako jednoosobowa spółka Alojzego Brożka. W latach następnych spółkę przejął P. Bazarnicki.
1921, 20 października – Abraham Silberberg, mieszkaniec Jaworzna otworzył w mieście niewielką drukarnię. Zatrudniał dwóch robotników.
1921, 4 kwietnia – Wpisanie do rejestru Sądu Handlowego fabryki S.A. Fabryka Portland Cementu "Szczakowa" z siedzibą zarządu w Bielsku. Fabryka posiadała przedstawicielstwa w Katowicach, Krakowie, Poznaniu, Lwowie i Warszawie. Należała do Związku Polskich Fabrykantów Portland–Cementu. Zakłady były zlokalizowane na terenie Szczakowej i Ciężkowic.
1921, luty – Po długim okresie chaosu gospodarczego Spółki S.A. "Azot" uzyskuje pierwszą partię kwasu azotowego. W drugiej połowie tego roku fabryka podjęła starania o uruchomienie produkcji lontów górniczych.
1921, 8 września – Konsekracja kościoła w Szczakowej dokonał biskup Adam Sapieha. W jakiś czas po konsekracji biskup przybył do Szczakowej po raz drugi, by z kolei poświęcić dzwony. Fundatorem jednego z dzwonów był dyrektor cementowni inż. Zdzisław Krudzielski, stąd jeden z dzwonów nosi imię Maria dla uczczenia pamięci jego zmarłej małżonki.
1922 – Elektrownia kopalni "Piłsudski" rozpoczęła dostawę energii dla fabryki bieli cynkowej w Niedzieliskach.
1922, 26 lutego – Podpisano akt założycielski Fabryki Wyrobów Drzewnych "Ucios" w Jaworznie. Fabryka działała do 1928 roku, ostatecznie postępowanie likwidacyjne zakończono w czerwcu 1939 roku.
1923 – Powstała Małopolska Fabryka Szkła "Szczakowa" jako spółka z o.o., z kapitałem zakładowym w wysokości 2 800 000 zł. Dyrektorem huty był Antoni Winkler, obywatel Czechosłowacji, niemieckiego pochodzenia.
1923 – W czasie ustalania nazw miejscowych dodano drugi człon do nazwy "Dąbrowa" czyli powstał twór o nazwie "Dąbrowa Narodowa", obecna dzielnica Jaworzna.
1923 – Założono klub sportowy "Szczakowianka" z inicjatywy: Henryka Bendetza, Izaaka Fribergera, Józefa Hubera, Jana Modesa, Władysława Sołtyska i Władysława Szczurka. Na czele klubu stał Henryk Weber. W 1926 roku rozpoczęto budowę stadionu.
1923 – Siedziba Krajowej Huty Szkła "Jaworzno" została przeniesiona do Krakowa. Doprecyzowano także nazwę spółki, która brzmiała: Krajowa Huta Szkła w Dąbrowie koło Jaworzna. Rok wcześniej udziały Mikołaj i Stefan Fargo przejął Henryk Lieberfreund.
1924 – Z inicjatywy społecznej został zbudowany budynek Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół", obecnie Dom Kultury im. Zdzisława Krudzielskiego.
1925 – W Jaworznie było 19 szkół powszechnych i uczęszczało do nich 4963 uczniów.
1925 – Przy kopalni "Jan Kanty" zaczęła działać orkiestra dęta, licząca 50 osób.
1925 – Spółka S.A. "Azot" rozpoczęła budowę urządzeń do elektrolizy chlorku potasu. Uzyskiwany w tym procesie potaż żrący przeznaczony był głównie na eksport, uboczny w produkcji chlor zbywano do chlorowania wapna.
1925 – Przy Fabryce Portland Cementu "Szczakowa" założono Szkołę Przemysłową kształcącą w dwóch kierunkach: ślusarza i stolarza. Początkowo mieściła się na terenie Pieczysk potem Szczakowej.
1925 – W Fabryce Portland Cementu "Szczakowa" zamontowano piec rotacyjny o wydajności 400 ton/dobę. Był on największym w polskim przemyśle cementowym okresu przedwojennego.
1926 – Ostatni koń opuścił kopalnię "Sobieski" w wyniku wdrożonej mechanizacji transportu dołowego. Transport konny był zbyt uciążliwy i mało efektowny.
1926 – Od tego roku Fabryka Portland Cementu "Szczakowa" eksportuje cement portlandzki do krajów Europy Środkowej, Ameryki Płd. (Brazylia, Urugwaj, Argentyna), Azji (Hongkong, Singapur).
1927 – Powstał klub sportowy Zakładów Chemicznych Azot, KS "Azotania"
1927–1929 – W Jeleniu działała Organizacja Młodzieżowa Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych założona przez Romana Proksę, który stał na jej czele i organizował zajęcia kulturalno–oświatowe.
1927, 13 kwietnia – Towarzystwo Szkoły Ludowej założyło w Szczakowej średnią zawodową szkołę żeńską.
1927, sierpień – Mortka Lajtner rejestruje w Krakowie firmę Garbarnia "Szczakowa". 15 maja 1929 w dobie kryzysu czasowo zamknięta.
1927– Powstał chór męski "Hejnał". Reaktywował się w 1945 r. Chór istniał do 1961 r. Jego dyrygentami byli: Wacław Geiger, Antoni Zatowicki i Władysław Getel.
1928 – Podjęto decyzję o budowie linii wysokiego napięcia łączącej elektrownię w Jaworznie z elektrownią krakowską. Przeprowadzone kalkulacje wykazały nierentowność inwestycji, podjęto decyzję o budowie nowej elektrowni.
1928, 24 listopada – JKKWK zmieniło nazwę kopalni rudy cynkowo–ołowiawej na "Kopalnia Rudy w Jaworznie".
1928 – Spółka S.A. "Azot" rozpoczęła produkcję środków ochrony roślin, co łagodzi w pewnym stopniu kłopoty finansowe firmy.
1928 – Huta Szkła "Helena" SA w Krakowie wykupując udziały członków Krajowej Huty Szkła w Dąbrowie stając się jej właścicielem.
1929 – Zbudowano nową elektrownię w Jaworznie o mocy 11 500 kW na powierzchni 2324 km kwadratowych. Jednokadłubową turbinę wyprodukowała Pierwsza Berneńska Fabryka Maszyn. Starą i nową elektrownię połączono siecią energetyczną i parową. Łączna moc w 1930 r. wynosiła 19120 kW.
1929 – Roman Proksa (zm. w 1945 r.) założył w Jeleniu orkiestrę dętą OM TUR (Organizacja Młodzieżowa Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych), która brała udział w pochodach robotniczych 1 maja i zlotach młodzieżowych, gdzie dochodziło nieraz do starcia z policją sanacyjną.
1930 – Uruchomiono nową część Elektrowni Jaworzno, w której zainstalowano 4 kotły o ciśnieniu 2,5 MPa oraz turbozespół o mocy 11,5 MW (pracował do roku 1978). Moc elektrowni wzrosła do 19,12 MW. Zasilała wówczas Kraków, powiat olkuski, siedem gmin powiatu chrzanowskiego oraz jaworznickie kopalnie.
1930, 8 września – Poświęcenia kamienia węgielnego i nadania tytułu kościoła – Najświętszego Serca Pana Jezusa w Byczynie – dokonał sam Książe Metropolita Adam Sapieha.
1930, IV kwartał – W Elektrowni Jaworzno zainstalowano 4 kotły Babcock–Wilcox o powierzchni ogrzewalnej 600 m2 każdy, przy ciśnieniu 25 Atm oraz jeden turbozespół o mocy 11 500 kW.
1930, grudzień – Całkowita moc urządzeń elektrowni Jaworzno doszła do poziomu 19 120 kW. Wydajność kotłowni zwiększyła się do 142 t/h. Elektrownia z zakładowej stała się okręgową. Wybudowano linię napowietrzną o napięciu 60 kV i długości 56 km. Prąd z elektrowni Jaworzno zasilał 7 gmin powiatu chrzanowskiego, cały powiat olkuski a także miasto Kraków. Elektrownia Jaworzno była częściowo własnością Zarządu miejskiego Miasta Krakowa.
1930–1931 – W Jaworznie, na Pańskiej Górze rozpoczęła działalność Prywatna Żeńska Szkoła Gospodarstwa Domowego, pod patronatem Gminy.
1931 – Do 19 szkół powszechnych uczęszczało 6512 uczniów. Naukę prowadziło 139 nauczycieli etatowych i 16 nadetatowych.
1931, marzec – Mortka Lajtner sprzedał Garbarnię w Szczakowej Stefanowi Marco, który rozbudował ją wykorzystując pomieszczenia byłej cegielni. Garbarnia należała w tym okresie do największych w województwie. Zatrudniała 120 osób.
1931, 5 kwietnia – W Jaworznie rozpoczęto druk czasopisma Echo Zagłębia Krakowskiego: Bezpartyjny tygodnik dla wszystkich. Nr. 1 kosztował 25 gr.
1931, 5 lipca – Poświęcenie kamienia węgielnego pod nowy kościół w Dąbrowie Narodowej. ==>Zobacz

1931, lipiec – JKKWK informuje Okręgowy Urząd w Krakowie o zatopieniu kopalni Rudy w Jaworznie.
1931, 4 października – "Dzwon Niedzielny" w numerze 40 przedstawia artykuł dotyczący księdza Szczepana Murasa wikarego w Dąbrowie Narodowej i jego przenosinach do Lipnika koło Białej. ==>Zobacz

1932 – W dobie kryzysu władze w Jaworznie podjęły walkę z biedaszybami. Ich liczbę szacowano na 100 do 144. Eksploatacja bieda szybów pociągła za sobą zniszczenie około 200 ha lasu. Głębokość szybików była od 3 do 12 metrów, czasami nawet do 60 i więcej metrów. Całkowita likwidacja biedaszybów w Jaworznie nastąpiła w 1937 r.
1932, 6 listopada – Poświęcenie Kościoła pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej i konsekracja ołtarza w Dąbrowie Narodowej (d. Dąbrowa k. Jaworzna).
1933 – Cementownia "Szczakowa" uruchomiła jako pierwsza w Polsce, produkcję supremy. Roczna produkcja płyt supremowych wynosiła 150 tys. metrów kwadratowych.
1933 – Ustawodawstwo wprowadziło pojęcie gminy zbiorowej. Powstała gmina zbiorowa Jaworzno – obejmująca m. in. Byczynę i Jeleń, a także gmina Szczakowa obejmująca m.in. Dąbrowę, Długoszyn i Ciężkowice.
1933, 16 lipca – Z ambon kościołów w Jaworznie odczytano akt erekcyjny ustanawiający Byczynę samodzielną parafią. W 1937 roku rozpoczęto budowę głównej nawy a już 18 października 1938 roku przykryto kościół dachem. 20 listopada 1938 roku po raz pierwszy wierni zgromadzili się na nabożeństwie w całym kościele.
1933, 18 października – Gminy m.in. Jaworzno i Szczakowa w powiecie chrzanowskim, woj. krakowskie na podstawie Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 18 października 1933 r. podnosi się do rzędu miast, rządzących się ustawą z 13 marca 1889 r. z późniejszymi zmianami. ==>Zobacz

1934–1954 – Rozbudowa kaplicy w Jeleniu, w wyniku czego powstał Kościół Parafialny kilka razy większy od pierwotnej kaplicy.
1934, 1 sierpnia – Na podstawie rozporządzenia MSW z 14 lipca 1934 r. Dąb, wchodzi w skład nowo utworzonej gminy wiejskiej Chełmek; w skład gminy weszły także miejscowości: Bobrek, Gorzów i Gromiec. Tworzy się gminę wiejską Jaworzno z siedzibą w mieście Jaworzno; w skład tej gminy wchodzą następujące dotychczasowe gminy wiejskie: Byczyna i Jeleń. Szczakowa tworzy gminę wiejską z siedzibą w mieście Szczakowej; w skład gminy wchodzą dotychczasowe gminy wiejskie: Ciężkowice, Długoszyn i Dąbrowa. ==>Zobacz

1935, 14 stycznia – Wzmianka w Ilustrowanym Kuryerze Codziennym o jaworznickim oddziale Związku Legionistów i ich dzieciach. ==>Zobacz

1935 – Jaworznicka elektrownia wydzierżawiła nieczynną elektrownię fabryki "Azot", posiadającą dwa turbozespoły o łącznej mocy 6 250 kW. Łączna moc elektrowni wzrosła do 25 370 kW.
1937, 26 czerwca – Orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu rozwiązano monopolistyczną umowę pomiędzy właścicielem Huty Szkła w Dąbrowie a firmą Belgijska SA. Decyzja MPiH zmusiła hutę z Dąbrowy do zaprzestania działalności.
1937–1938 – Kolejna modernizacja jaworznickiej elektrowni. Zainstalowano turbozespół o mocy 20 000 kW, zasilany dwoma strumieniami pary o ciśnieniu 25 Atm z nowej kotłowni i 12 Atm z kotłowni starej. Łączna moc ogólna wynosiła wówczas 45 370 kW (45,37 MW).

bibliografia