Wilkoszyn

Wilkoszyn, Kąty

► Prastara i nowsza historia:

♦ Wilkoszyn – nazwa podobno pochodzi od woja Wilka, biorącego udział w bitwie pod Płowcami w 1331 r. Za czasów panowania Władysława Łokietka była tu jego osada. Przez jakiś czas rezydował u niego sam król, dzięki czemu Wilkoszyn zasłynął jako osada króla Władysława Łokietka.
Na terenie Wilkoszyna była kiedyś puszcza. W puszczy żyli kopacze rudy galeny (ołowiu), zwani Wilkosami, i być może to od nich pochodzi nazwa Wilkoszyn, a nie od woja Wilka, ale to tylko jedna z teorii. Być może nazwa miejscowości jest mniej zagadkowa, niż nam się wydaje, i trzeba czytać ją bezpośrednio – pochodzi od nazwy własnej „wilk”, jako gatunku psowatych.
♦ Kąty pod Wilkoszynem – zaciszne ustronie między Galmanami a wilkoszyńskim lasem. W XV w. była tu podobno osada smolników i kopaczy galeny. Jak pisze Czesław Kempiński – jeszcze dziś spotkać można tu ślady mielerzy czy dymarek pod lasem w Wilkoszynie.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Cmentarz Wilkoszyński – cmentarz komunalny zarządzany przez Miejski Zarząd Nieruchomości Komunalnych w Jaworznie. Usytuowany jest przy ul. Gwardii Ludowej, a wybudowany został w roku 1978. Wznosi się w zacisznym miejscu przy lesie, z dala od centrum miasta, według projektu architekta Kazimierza Kosińskiego. Jest największym pod względem powierzchni grzebalnej cmentarzem w mieście; obejmuje teren ponad 9 hektarów i podzielony jest na 38 kwater. Na terenie cmentarza znajdują się: odnowiona w latach 2008–2009 kaplica, w której odbywają się obrzędy pogrzebowe, oraz odnowiony budynek administracyjny, a w planach jest także budowa kolumbarium.
Pierwsze pochówki datują się na lipiec 1980 roku; cmentarz przewidziany jest na około 12 300 osób lub więcej.
Na skrzyżowaniu głównych dróg, na szczycie wzgórza cmentarnego, ustawiono pomnik „Nieujarzmionych”. Na jego podstawie widnieje napis: „Pamięci poległych w walce o wolność, równość i sprawiedliwość społeczną. Społeczeństwo miasta Jaworzna 1978 r.”.
Pomnik ten zaprojektował i wykonał w 1978 roku śląski artysta rzeźbiarz Stanisław Słodowy według plastycznej koncepcji Adama Styrylskiego. Jest to wielka kamienna rzeźba, pełna wyrazu i treści. Przedstawia postać wirującej kobiety, symbolizującej Matkę Ziemię, która przygarnia do siebie spoczywających tu ludzi: butnych, dzielnych, dumnych, bogatych i biednych. Wszystkim im oddaje miarkę wartości: szacunek, hołd i pamięć. Matka Ziemia wyciąga ręce do wszystkich tych, którzy są tu pochowani i tych, którzy dopiero znajdą tu swój wieczny spoczynek.
♦ Obszar Chronionego Krajobrazu „Dobra-Wilkoszyn”;
♦ Budynek dawnej lokomotywowni kolejki wąskotorowej z 1946 r.;
♦ Ścieżka dydaktyczna: Wilkoszyn – Dobra, zalewisko pogórnicze, Źródła Siarczanej.
Trasę rozpoczynamy w Wilkoszynie, dalej ulicą Botaniczną dochodzimy do zalewiska pogórniczego. Do źródeł wody siarczanej prowadzą szlaki: żółty, a następnie czarny. Kierując się na brzeg lasu, idziemy polną drogą w stronę ulicy Podlesie, która doprowadzi nas na Dobrą.
♦ Podlesie (d. Podlasie) – nazwa pochodzi od wyrazu „las”. Dziś tak nazywa się pola leżące pod Wilkoszynem.

bibliografia