Marzenie Geografa

miejsca Położenie geograficzne, rzeźba terenu


Jaworzno położone jest w południowej Polsce, w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego, na styku z Małopolską. Obszar administracyjny miasta wynosi 152,59 km², co plasuje je w czołówce najrozleglejszych miast w kraju. Zamieszkiwane jest przez blisko 88 tys. mieszkańców, co stanowi około 0,23% ludności Polski.



Punkt centralny miasta (Rynek Główny) wyznaczają współrzędne:
  • 50° 12′ 16″ szerokości geograficznej północnej

  • 19° 16′ 29″ długości geograficznej wschodniej

Oznacza to, że Jaworzno jest oddalone o około 5580 km na północ od równika i o 4422 km na południe od bieguna północnego.
Szerokość geograficzna sprawia, że występuje tu wyraźna różnica w długości dnia:

  • Najdłuższy dzień (przesilenie letnie) trwa 16 godzin i 20 minut.

  • Najkrótszy dzień (przesilenie zimowe) trwa 7 godzin i 56 minut.

Długość geograficzna wpływa na różnicę między czasem miejscowym (słonecznym) a urzędowym. Średnie południe słoneczne w Jaworznie następuje:

  • W zimie: o 17 minut wcześniej niż południe na zegarku.

  • W lecie: o 43 minuty później (ze względu na zmianę czasu na letni).

W linii prostej z Jaworzna do Krakowa mamy 48 km, do Warszawy – 245 km, do Gniezna – 275 km, nad Bałtyk (do Gdańska) – 485 km, do Cieszyna – 70 km, do Krościenka – 235 km, do Zgorzelca – 285 km, do Gołdapi – 495 km, a do Świnoujścia – ok. 530 km. Oczywiście drogą samochodową zawsze jest dalej, ale zawsze możemy polecieć np. balonem!

Jaworzno leży na Wyżynie Śląskiej, na wysokości od 232 do 354,5 m n.p.m. Teren miasta charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą – dominują tu pagóry i podłużne garby o stromych stokach (zbudowane z utworów triasowych) oraz płaskie piaszczyste równiny.

Najwyższym punktem jest Góra Przygoń w Ciężkowicach (354,5 m n.p.m.). Najniższy punkt znajduje się w rejonie ujścia Kanału Matylda do rzeki Przemszy. Miasto szczyci się aż 14 wzgórzami, wśród których najważniejsze to:

  • Góra Przygoń (354,5 m), Grodzisko (346 m), Góra Chrzanowska (333 m), Góra Łazy (333 m), Góra Wielkanoc (331 m), Sodowa Góra (327 m) oraz Pańska Góra (326 m).

Podłoże Jaworzna tworzą osady z czterech okresów: karbonu, triasu, miocenu i czwartorzędu. W ciągu setek milionów lat teren dzisiejszego miasta wielokrotnie znajdował się pod wodą. Odnotowano tu co najmniej 5 transgresji morskich (w karbonie, triasie, jurze, kredzie i miocenie). Ostatnie morze wycofało się z tych terenów około 10–11 milionów lat temu.

bibliografia