Rys historyczny:
Ciężkowice w przeszłości nazywane były także:
Ceyskowice, Cienskowicy, Czeskowicze, Tiesnskowice.
Lokację Ciężkowic należy zaliczyć do wieku XIII.
W pierwszej połowie XIII w. Ciężkowice (podobnie jak wsie Długoszyn i
Jaworzno) były prawdopodobnie własnością możnego małopolskiego rodu
Świebodziców-Gryfitów. Prawdopodobnie w 1228 r. Gryfici przekazali ją
benedyktynką tynieckim. W 1243 r. Ciężkowice wraz z wydobytym tam ołowiem
nadał klasztorowi w Staniątkach Konrad Mazowiecki. Fakt posiadania
Ciężkowic przez klasztor potwierdza także bulla papieża Innocentego IV z
1253 r. W 1253-54 klasztor staniątecki ostatecznie utracił Ciężkowice.
W 1407 r. występuje w źródłach sołtys Mikołaj, a
w 1428 r. przed sądem wójtowskim Chrzanowa toczyła się sprawa o zabójstwo
dokonane na Jakubie, sołtysie Ciężkowic. W 1440 r. sołtysem był Stanisław,
kmieć z Byczyny, ale już w rok później sołectwo to zostało podzielone
między Jana z Ciężkowic i Alberta z Garbar pod Krakowem. W 1531 r. znalazło
się ono w rękach szlachcica Filipa, który przyjął nazwisko Ciężkowicki.
W czasach Jana Długosza Ciężkowice należały w
połowie do biskupa krakowskiego, a w połowie do tenuty będzińskiej,
dzierżawionej przez Szczepana Pogórskiego. Po Szczepanie tenutę będzińską
objął Benedykt Pogórski, który wydzierżawił ją Piotrowi i Stanisławowi
Szafrańcom. W 1479 r. rozgraniczono w Ciężkowicach domenę królewską od
biskupiej. Do biskupa krakowskiego miała należeć jedynie trzecia część tej
wsi oraz sąsiednie Luszowice.
Za czasów Leszka Białego toczyły się tu boje
Konrada Mazowieckiego z Henrykiem Brodatym o "srebrodajne pola".
W 1519 r. dowiadujemy się o istnieniu drogi z
Jaworzna do Ciężkowic, a w 1534 o drodze ciężkowickiej biegnącej na zachód
od stoku ze źródłem.
Źródła podają, że w 1743 roku w Ciężkowicach były
33 domy, a w niespełna 50 lat później już 131.
W XVIII w. stała w Ciężkowicach karczma, 2 młyny,
palarnia, nowy browar i owczarnia, a z rzemieślników źródła wymieniają
kowala, krawca i szewca. Na moście nad potokiem Łużnik pobierano myto, tędy
prowadził trakt z Krakowa do Wrocławia.
W latach 1815-1846 a więc w czasach Rzeczypospolitej Krakowskiej Ciężkowice wraz z Luszowicami, Górami Luszowskimi, Kościelcem, Piłą, Płazą, Pogorzycami,Oblaszkami, Bolęcinem, Grojcem i Rudnem tworzy gminę wiejską z siedzibą wójta w Kościelcu. Łączna liczba mieszkańców 3 608. Numer urzędowy gminy to XX, w czasach Rzeczypospolitej Krakowskiej było 17 gmin wiejskich i 9 miejskich.
W pierwszej połowie XIX w. szukano tu węgla, a
czynił to zamożny bankier z Wiednia Maks Low Beer. Bagnisty teren utrudniał
wydobycie kopaliny i około 1890 r. zaprzestano eksploatacji.
Na przełomie XVIII i XIX w. na miejscu obecnego
kościoła ówcześni mieszkańcy wybudowali kaplicę poświęconą św. Rozalii z
Palermo, patronce broniącej przed zarazą i różnymi zagrożeniami. W 1903 r.
kaplicę powiększono lecz nadal mogła pomieścić tylko siedemdziesiąt
osób.
XX wieczna parafia w Ciężkowicach oficjalnie zaczęła funkcjonować 1
listopada 1921 r.
W latach 1924-1927 trwały prace przygotowawcze
pod budowę nowej świątyni. W sierpniu 1928 r. powstały fundamenty. Dopiero
pięć lat później zaczęto wznosić mury według projektu krakowskiego
architekta profesora Wojtyczki.
3 września 1933 r. Arcybiskup Adam Stefan Sapieha
dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod ołtarzem. 23 grudnia 1934 r.
ks. Prałat S. Skoczyński poświęcił ołtarz, a ksiądz A. Mroczek odprawił
pierwszą mszę św. w nowym kościele, który za patronkę przybrał Matkę Bożą
Nieustającej Pomocy. Dopiero w 1975 r. dobudowano wieżę. Miejscowe grono
pedagogiczne ufundowało obraz przedstawiający wizerunek Patronki (1936 r.)
namalowany przez malarza B. Rutkowskiego. Natomiast 21 marca tego roku
odbyły się pierwsze misje święte, w czasie których zawierzono parafian pod
opiekę Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
W 1954 r. parafia otrzymała relikwie bł.
Bronisławy i św. Andrzeja Boboli.
Wczterdziestą rocznicę poświęcenia kościoła
(1974r.) Ciężkowice odwiedził JE Kardynał Karol Wojtyła, który udzielił
sakramentu bierzmowania oraz poświęcił figurę Chrystusa Króla.
W 1962 powstaje pierwsza koncepcja budowy
Elektrowni "Jaworzno III" o mocy 4 x 300 MW z lokalizacją w Ciężkowicach. 7
IX 1966 zapada decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr
35/66 o lokalizacji szczegółowej Elektrowni "Jaworzno III". Niestety (albo
na szczęście) wybrano inną lokalizację elektrowni. Została wybudowana na
przeciwległym krańcu Jaworzna, w pobliżu Elektrowni Jaworzno II.
Lucyny Burek napisała książkę pod tytułem
"Historia parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach"
i została wydana w nakładzie 1 500 egzemplarzy.
W 1972 r. Ciężkowice przyłączono do Jaworzna.
Charakterystyczne obiekty i miejsca:
- Kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny
Nieustającej Pomocy;
- Stacja PKP Jaworzno-Ciężkowice z czasów zaboru austriackiego;
- Zabytkowy cmentarz parafialny z około 1656 roku, ul. Ludowa;
- Kaplica murowana, słupowa z połowy XIX w., dach namiotowy, z przodu wnęka z figurą ludową, fundowana przez Maksa Loewa Beera, ul. Grabańka;
- Kapliczka przydrożna, słupowa z połowy XIX w., zbudowana z kamienia łamanego, dach siodełkowy, w ścianie frontowej wnęka, zlokalizowana na dawnym cmentarzu powstańczym, ul. Ciężkowicka;
- Kapliczka murowana, słupowa z 1580 r.,otynkowana, kryta dachem siodełkowym, z przodu wnęka, zbudowana w dawnej osadzie srebrników ul. Luszowicka, okolice "Suchego Stawu";
- Pomnik ku czci ofiar terroru. Wzniesiony ku czci 20 mieszkańców Ciężkowic zamordowanych 5 czerwca 1940 r. w odwet za zabicie komendanta policji niemieckiej w Sosnowcu Ottego Kremlinga – nazwiska, ul. ks. A. Mroczka, w pobliżu SP Nr 18;
- Rezerwat przyrody Dolina Żabnika w kompleksie leśnym "Kolawica". Obszar kilku typów siedliskowych: Potok Żabnik wraz z jego rozlewiskami, zabagnieniami i zastojami, boru sosnowego i mieszanego z licznymi polami i terenami piaszczystymi oraz szuwarowiska i niewielkie płaty torfowisk. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie kilkuset gatunków roślin naczyniowych, wśród nich kilkudziesięciu gatunków chronionych, rzadkich i zagrożonych w skali kraju. Bogato reprezentowany jest świat zwierząt - ok. 100 gatunków, w tym 44 podlegające ochronie prawnej. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko ponikła igłowatego, rośliny uznawanej dotychczas za wymarłą w regionie. W Jaworznie występuje jedynie w rezerwacie "Dolina Żabnika".
;
- "Suchy Staw";
- Góra Przygoń (354,5 m n.p.m.)- najwyższe wzniesienie w Jaworznie. Na górze znajduje się wieża przeciw pożarowa, wysoka na około 30 metrów. Obszar ten jest doskonałym punktem widokowym o dużych walorach przyrodniczych. Okoliczne remizy leśne i zarośla śródpolne to gratka dla każdego przyrodnika ;
- Góra Chrzanowska (333 m n.p.m.);
- Góra Wielkanoc (331 m n.p.m.);
- C.H. Centrum i C.H. Lewiatan;
- Remiza Strażacka Ochotniczej Straży Pożarnej, ul. Ks. Mroczka 35;
- Przychodnia Weterynaryjna;
- Przychodnia zdrowia;
- Klub Środowiskowy "WEGA" MCKiS;
- Stadion klubu LKS Ciężkowianka (klub istnieje od 02.01.1950 r.,
stadion zmodernizowano w 2007 r.);
- Stadnina koni - "Trójka" Hippiczny Ośrodek Rehabilitacyjno-Rekreacyjny Fundacji Energetyka na Rzecz Polski Południowej), ul. Filomatów 37;
- Przedszkole Miejskie nr 4;
- Szkoła Podstawowa nr 18 im. T. Kościuszki;
- Filia Biblioteki Miejskiej przy ul. Wyzwolenia 2;
- Pomnik Przyrody - dąb szypułkowy, ul. Grabańka;
- Pomnik Przyrody - 4 dęby szypułkowe, ul. Luszowicka w wieku ok. 170 lat;
- Pomnik Przyrody - 4 dęby szypułkowe, ul. Luszowicka w wieku ok. 190 lat;
- Pomnik Przyrody - dąb szypułkowy, ul. Bobrowa Górka w wieku ok. 160-180 lat;
- Pomnik Przyrody - lipa drobnolistna, ul. Jodłowa (osada leśna) w wieku ok. 120 lat;
- Remizy leśne i łąki śródleśne "Pola Mostki" i częściowo "Krupka". Obszar o znacznych walorach krajobrazowych. W rejonie tym istniała niegdyś osada srebrników, a do czasów współczesnych zachowała się kapliczka słupowa, murowana z 1580 r. w okolicy "Suchy Staw" ;
- Potoki: Łużnik, Kozi Bród, Jaworznik, Żabnik;
- Miejsca, osiedla zwane niekiedy przez mieszkańców "dzielnicami Ciężkowic": Grabańka, Bobrowa Górka, Rzym, Skotnica, Pogąście, Bagienko, Wodka, Górka, Ręka, Pod Łużnikiem, Pod Leszczyną, Kolawica, Sosina (nie zalew), Zazdrosna, Głaziec, Klucz, Krzemionka, Krupka, Chyby;
- Remizy leśne i łąki śródleśne: Lisia Górka (duże skupiska przylaszczki, storczyków), Brzeziny, Pasternik, Ruściska, Czarne Bagno, Polamrowce, Pasieki, Zagórze, Obcinki, Doliska, Pokrocie, Jankowe Górki, Pogorzela, Przyłogi, Zabłocie, Gródek,
Bibliografia ↓ :